Έθιμα των Χριστουγέννων

Οι προετοιμασίες στη κοινότητα της Λινούς περιλαμβάνουν γενική καθαριότητα, ασπρογιάτισμα των εσωτερικών και εξωτερικών τοίχων και περιτοιχισμάτων, ξεσκονίσματα, γυαλίσματα, κτλ.

Τη μέρα των Χριστουγέννων ο κόσμος πηγαίνει στην εκκλησία. Μετά το τέλος της θείας Λειτουργίας ο κόσμος μεταλαμβάνει των αχράντων μυστηρίων και όταν βγουν από την εκκλησία ανταλλάσσουν ευχές.

Μετά πάνε στα σπίτια τους και κάθετε όλη η οικογένεια στο τραπέζι για να φάνε τη γαλοπούλα με τον τραχανά (παραδοσιακό φαγητό), ή σούπα αυγολέμονη, μέσα σ’ ένα χαρούμενο, ευχάριστο, οικογενειακό περιβάλλον με μια γιορταστική ατμόσφαιρα.

Έθιμα της Πρωτοχρονιάς

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου η νοικοκυρά του σπιτιού θα σπάσει έξω από το σπίτι της ένα πιάτο. Τη μέρα της Πρωτοχρονιάς ο κόσμος θα πάει στην εκκλησία για να παρακολουθήσει τη θεία λειτουργία. Μετά όταν τελειώσει και όλοι βγουν από την εκκλησία θα ανταλλάξουν ευχές.

Την πρώτη μέρα του χρόνου, βάσει των παλαιών κυπριακών εθίμων όταν επιστρέψουν από την εκκλησία στο σπίτι τους, πρέπει να μπουν με το δεξί πόδι για να πάνε όλα δεξιά (καλά) στη νέα χρονιά.

Την Πρωτοχρονιά παίζουν επίσης διάφορα τυχερά παιχνίδια με τραπουλόχαρτα ή ζάρια σε στενό οικογενειακό κύκλο. Παραδείγματος χάριν παίζουν «τριανταένα», «ρήγα», και «ζάρια».

Σήκωσες

Οι σήκωσες αρχίζουν από την Κυριακή της Απόκρεω και συνεχίζονται την επόμενη Κυριακή της Τυροφάγου.

Συνήθως αυτές τις δυο Κυριακές και ιδίως την Κυριακή της Τυροφάγου μασκαρεύονταν και πήγαιναν σε μερικά συγγενικά και φιλικά σπίτια. Εκεί διασκέδαζαν τον κόσμο με αστεία με χορούς και τραγούδια.
Μαζεύονταν πολλές οικογένειες στα καφενεία και διασκέδαζαν ομαδικά. Έτρωγαν, έπιναν, τραγουδούσαν χόρευαν και στο τέλος κρέμμαζαν και σούσες και κάθονταν οι κοπέλες και τις έσπρωχναν οι άντρες.

Έθιμα της Λαμπρής

Κυριακή των Βαΐων: Την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές παίρνουν κλωνάρια ελιάς στην εκκλησία, για να μείνουν εκεί μέχρι την ήμερα της Πεντηκοστής, οπότε η ελιά αγιάζεται και θα την πάρουν στο σπίτι τους για το κάπνισμα.

Την Μεγάλη Πέμπτη στήνουν μέσα στην εκκλησία πάνω σ’ ένα τραπέζι ομοίωμα σταυρού με το Χριστό πάνω, ενώ στα δεξιά και αριστερά βάζουν ομοίωμα του αποστόλου Ιωάννη και την μητέρα του Χριστού την Μαρία.

Όλοι οι χωριανοί πάνε στο εσπερινό και προσκυνούν τον τίμιο σταυρό και ακούν τα 12 ευαγγέλια, για τα πάθη, την σταύρωση και το θάνατο του Χριστού.

Την Μεγάλη Παρασκευή στολίζεται ο επιτάφιος και κοπέλες ψάλλουν τον επιτάφιο θρήνο και ραίνουν το Χριστό με μύρα και άνθη.

Τις μέρες πριν την Λαμπρή, οι νοικοκυρές κάνουν τα σισαμένα κουλούρια και παξιμάδια τους, καθώς επίσης και τις περίφημες «φλαούνες», ενώ το Μεγάλο Σάββατο βάφουν τα κόκκινα αυγά με τα οποία θα τσουγκρίσουν μετά την Ανάσταση.

Η Ανάσταση

Το Σάββατο μετά τα μεσάνυχτα κτυπούν χαρμόσυνα οι καμπάνες για ν’ αναγγείλουν την χαρούμενη είδηση της Αναστάσεως του Κυρίου και να καλέσουν όλους τους Χριστιανούς να πάνε στην πιο χαρούμενη λειτουργία της Χριστιανοσύνης.

Απ’ έξω στο προαύλιο της εκκλησίας είναι αναμμένη μια μεγάλη φωτιά η «Λαμπρατζιά». Μετά τα μεσάνυχτα ακριβώς ο παπάς λεει το «Δεύτε λάβετε φως εκ του ανασπέρου φωτός» και μετά τον Καλόν Λόγο, ενώ συγχρόνως βγαίνει από την εκκλησία μαζί με τους ψάλτες για την λιτανεία. Όλος ο κόσμος ανάβει τα κεριά του, τις λαμπάδες του από το Άγιο φως της Αναστάσεως και βγαίνουν όλοι έξω.

Μετά την λειτουργία της αναστάσεως και όταν όλοι οι Χριστιανοί «πασκάσουν» κοινωνήσουν, των Αχράντων μυστηρίων, επιστρέφουν στα σπίτια τους. Εκεί τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά λέγοντας ευχές.

Τρώνε τη σούπα αυγολέμονη ή τραχανά, αυγά και φλαούνες. Την Κυριακή μετά τη λειτουργία της αγάπης και όταν επιστρέψουν πάλι στο σπίτι θα ψήσουν το πατροπαράδοτο «Αρνί στην σούβλα» για να ευφρανθούν και να διασκεδάσουν την μεγάλη ημέρα της Λαμπρής όλοι μαζί. Μετά το φαγοπότι τραγουδούν, χορεύουν και διασκεδάζουν με Κυπριακούς χορούς και τραγούδια.

Το απόγευμα διοργανώνονται διάφορες εκδηλώσεις στον περίβολο της εκκλησίας ή την κεντρική πλατεία του χωριού, που περιλαμβάνουν παραδοσιακά παιγνίδια. Οι εκδηλώσεις συνεχίζονται και την Δευτέρα και την Τρίτη της Λαμπρής.

Η εβδομάδα που ακολουθεί και ονομάζεται της Διακαινησίμου είναι εβδομάδα Χαράς, Αγαλλίασης και Συναδέλφωσης.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΣ ΓΑΜΟΣ

Προξένια

Τα προξένια τον παλιό καιρό γίνονταν είτε με προξενητή, είτε με ένα συγγενικό πρόσωπο, που μιλούσε στους γονείς της νύφης. Για να δεκτούν οι γονείς της κοπέλας λάμβαναν υπόψη αν ο νέος ήταν από καλή οικογένεια, αν είχε περιουσία και αν ήταν εργατικός. Αν ήταν από άλλο χωριό, δε βασίζονταν μόνο στον προξενητή, αλλά πήγαιναν οι ίδιοι στο χωριό του και ρωτούσαν τους χωριανούς και τους γείτονες. Τις περισσότερες φορές δε λάμβαναν υπόψη τη γνώμη της κοπέλας.

Λόγιασμα

Στο λόγιασμα καλούσαν πολύ στενούς συγγενείς, όπως τη νονά και το νονό της νύφης και του γαμπρού, τους θείους και τις θείες, τον παππού και τη γιαγιά, τα αδέλφια και από τις δυο πλευρές και τον ιερέα, που θα έκαμνε το προικοσύμφωνο. Στο προικοσύμφωνο έγραφαν τι θα έδιναν ως προίκα στα παιδιά τους. Μετά τη διαδικασία του λογιάσματος, ακολουθούσε φαγοπότι και τραγούδι.

Αρραβώνας

Στους αρραβώνες δεν καλούσαν όλους τους χωριανούς. Οι πιο πλούσιοι του χωριού καλούσαν περισσότερο κόσμο από τους φτωχούς. Ο πατέρας του γαμπρού μαζί με τον πατέρα της νύφης πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και καλούσαν με τη μερρέχα.
Στον αρραβώνα αντάλλασσαν μαντίλια και δακτυλίδια. Όσοι γονείς είχαν οικονομική ευχέρεια, έδιναν στα παιδιά τους χωράφια και διάφορα ζώα, όπως πρόβατα, κατσίκες και αγελάδες. Ακόμα τους έδιναν διάφορα υφάσματα, είδη για την κουζίνα, για το ζύμωμα, για το φούρνο και για τις γεωργικές εργασίες. Το σπίτι παλαιότερα το έκτιζε ο γαμπρός, όμως αργότερα ήταν έθιμο το σπίτι να χτίζεται από τον πατέρα της νύφης. Για το κτίσιμο του σπιτιού χρειαζόταν πολλή χειρωνακτική εργασία. Έπρεπε να μαζέψουν χώμα, να το ζυμώσουν μαζί με άχυρο και νερό για να κάνουν πλιθάρια, με τα οποία θα έκτιζαν το σπίτι.

Οι προετοιμασίες για το γάμο

Οι προετοιμασίες για το γάμο άρχιζαν ένα μήνα πριν. Πήγαιναν σε κάποιο λάκκο και έπλεναν τα μαλλιά των προβάτων, που θα χρησιμοποιούσαν στο ράψιμο του κρεβατιού. Μετά το πλύσιμο τα άπλωναν στον ήλιο για να στεγνώσουν και να είναι έτοιμα.
Το κάλεσμα γινόταν με γλισταρκές. Έκαναν επίσης μια γλισταρκά και στόλιζαν το κολότζι με το κρασί. Το κολότζι του κρασιού το έπαιρναν στην εκκλησία και μετά την εκκλησία το είχαν εκεί που χαιρετούσαν το αντρόγυνο. Όταν έβγαιναν από την εκκλησία κερνούσαν τον κόσμο κρασί και τους έδιναν κούμουλλα.

Το Σάββατο του γάμου

Το Σάββατο του γάμου έραβαν το κρεβάτι με τα μαλλιά που είχαν ετοιμάσει και με το κρεβατόντυμα. Πρώτα χόρευαν τα προικιά και μετά στόλιζαν με αυτά το κρεβάτι. Όσοι γνώριζαν τραγούδια δε σταματούσαν με τίποτε. Οι συγγενείς πλούμιζαν το κρεβάτι. Στη συνέχεια οι κουμπάροι έπρεπε να χορέψουν ψηλά στα χέρια τους το κρεβάτι για αρκετή ώρα και μετά να το παραδώσουν στις κουμέρες. Λίγο πριν ξεκινήσει ο χορός του κρεβατιού, ήταν έθιμο πάνω στο κρεβάτι να βάζουν μικρά παιδιά και να τα κυλούν. Αν έβαζαν αγόρι, πίστευαν ότι το αντρόγυνο θα έκανε πρώτα αγόρι. Αν κυλούσαν κορίτσι, θα έκαναν κορίτσι.

Κυριακή του γάμου

Από νωρίς την Κυριακή ξεκινούσαν την ετοιμασία των φαγητών, που θα κερνούσαν τον κόσμο. Μετά την εκκλησία στο δρόμο για το σπίτι, οι γειτόνισσες έβγαιναν στο δρόμο με τη μερρέχα και το καπνιστήρι, για να ραντίσουν με ροδόσταγμα και να καπνίσουν το αντρόγυνο. Πριν να μπουν οι νεόνυμφοι στο σπίτι, έπρεπε η νύφη να σπάσει ένα ρόδι πάνω στο ανώφλι της πόρτας, στη δεξιά πάνω γωνιά, και ο γαμπρός να σφάξει έναν πετεινό με την πρώτη φορά που θα τον κτυπούσε. Αν αυτά συνέβαιναν, τότε έλεγαν πως το αντρόγυνο θα ζούσε ευτυχισμένο. Αν όχι, τότε η ζωή τους δεν προβλεπόταν και τόσο ήρεμη. Μέσα στο σπίτι που θα χαιρετούσαν το αντρόγυνο, έβαζαν στον τοίχο ένα άσπρο σεντόνι και στη μέση σχημάτιζαν έναν άσπρο σταυρό, καμωμένο από μαντίλια. Στις δυο άκρες πάνω έβαζαν χρωματιστές μαντίλες της κεφαλής. Αυτό το στόλισμα, που γινόταν με μαντίλια της κεφαλής, κεντήματα και υφαντά που έφτιαχναν μόνες τους οι κοπέλες, ονομαζόταν μανάσσα.

Δευτέρα του γάμου

Τη Δευτέρα του γάμου η κουμέρα έπρεπε να κάνει πίττες και να τις πάρει στη νύφη μαζί με έψιμα (μέλι από σταφύλια). Επίσης είχαν έθιμο εκείνη τη μέρα η νύφη να αφήσει ελεύθερα δυο άσπρα περιστέρια.

Αντίγαμος.

Στον αντίγαμο οι συγγενείς γύριζαν το χωριό, μάζευαν κότες, τις έσφαζαν, τις μαγείρευαν και μετά διασκέδαζαν.